![Η ενεργειακή κρίση δημιουργεί αβεβαιότητα αλλά και ευκαιρίες στην αγορά ακινήτων](https://www.bankingnews.gr/media/k2/items/cache/53f783a922f95bb7b76a16c695061309_XL.jpg)
Με μια πλειάδα στελεχών της αγοράς ακινήτων να δίνουν για μια ακόμα φορά το παρών, ξεκίνησε σήμερα Δευτέρα 24 Οκτωβρίου 2022, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το 23ο συνέδριο της Prodexpo, το οποίο έχει γίνει, πλέον, θεσμός για το Ελληνικό και όχι μόνο Real Estate. Στο Executive Leaders’ Breakfast, που προηγήθηκε της έναρξης του συνεδρίου, υψηλόβαθμοι παράγοντες της αγοράς Real Estate ανέλυσαν τις τάσεις στην αγορά ακινήτων, τις αλλαγές που φέρνουν τα αυξανόμενα επιτόκια, τις επιπτώσεις του πληθωρισμού και τις προκλήσεις του ESG.
Στη συζήτηση που συντόνισε ο δημοσιογράφος του Businessdaily.gr & GreekGuru.net, Στέλιος Μπούρας, κατατέθηκαν πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις για τις συνθήκες αβεβαιότητας που διαμορφώνει η ενεργειακή κρίση, με τους συμμετέχοντες να αναφέρονται στις κατηγορίες ακινήτων που προσελκύουν τους επενδυτές, αλλά και στα προβλήματα που δημιουργεί το αυξημένο κόστος κατασκευής.
Ακολουθούν βασικά σημεία των τοποθετήσεων:
Ο Ερρίκος Αρώνες, Διευθύνων Σύμβουλος της Hellenic Properties στάθηκε στο αυξημένο κόστος των κτιρίων, ειδικά όσων δεν είναι ενεργειακά, τονίζοντας ότι παρατηρείται έλλειψη στο στοκ ποιοτικών ακινήτων. Χαρακτήρισε ως βασική πρόκληση τη διαθεσιμότητα του δυναμικού και των υλικών, αλλά και στο πολύ υψηλό κατασκευαστικό κόστος
Ο Στέφανος Βλαστός, Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΤΑΔ, σημείωσε ότι 28.500 ακίνητα του Δημοσίου είναι καταπατημένα και χρειάστηκε η αναδιοργάνωση της ΕΤΑΔ για να γίνει καταλύτης στην αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. Τόνισε ότι γίνονται χειρουργικές κινήσεις με ακίνητα που θα συμβάλλουν στις τοπικές οικονομίες και κοινωνίες, ενώ χαρακτήρισε ως μεγαλύτερους κινδύνους την τεράστια ενεργειακή κρίση, τις ευρωπαϊκές φωνές λαϊκισμού με καλπάζουσα μορφή και τη μεγάλη έλλειψη σε ανθρώπινο δυναμικό.
Ο Φώτης Γιόφτσιος, Διευθύνων Σύμβουλος της Ten Brinke Greece επισήμανε ότι υπάρχουν αυξημένες αβεβαιότητες, με τη γερμανική και την ολλανδική αγορά να βρίσκονται σε ύφεση και τους επενδυτές να έχουν φρενάρει λόγω σταδιακής και μεγάλης αύξησης των επιτοκίων και των χαμηλών αποδόσεων. Προσέθεσε ότι χρειάζεται ψυχραιμία, διορατικότητα και σοφία στις επιλογές ακινήτων, αναλύοντας τα ρίσκα που κρύβουν.
Ο Νίκος Δήμτσας, Chief Investment Officer της Dimand εκτίμησε ότι η αγορά θα διαφοροποιηθεί σε ακίνητα ποιοτικά και δεύτερης ταχύτητας, που θα χάσουν νομοτελειακά σε αξία. Τόνισε ότι αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τον χρήστη ενός κτιρίου το συνολικό λειτουργικό κόστος, λέγοντας ότι τα βιοκλιματικά κτίρια έχουν απήχηση σε μεγάλες εταιρείες, για τις οποίες η εξοικονόμηση και το ESG παίζουν σημαντικό ρόλο.
Ο Σάκης Έξαρχος, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Vantage Towers Greece είπε ότι υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για το αύριο, λέγοντας ότι η εταιρεία του συνεχίζει τις επενδύσεις σε τρεις άξονες. Εξήγησε ότι μεγαλύτερο asset είναι η θέση που πουλάει η εταιρεία στον επενδυτή και για να προστατέψει αυτά τα σημεία, αγοράζει τις εκτάσεις.
Ο Παύλος Ζέκκος, Διευθύνων Σύμβουλος της American Appraisal (Hellas) Ltd, ανέφερε ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αυξάνονται κι υπάρχει έντονη αβεβαιότητα στην Ευρώπη. Σημείωσε ότι στη σημερινή συγκυρία τα επιτόκια δανεισμού ξεφεύγουν, επίπτωση που επηρεάζει το real estate κι εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει εξαίρεση στον κανόνα, καθώς η οικονομία διαθέτει τα κατάλληλα εχέγγυα προσέγγισης επενδύσεων.
Ο Μάξιμος Καλατζής, Διευθύνων Σύμβουλος, Makt στάθηκε στο απρόβλεπτο που δημιουργούν οι εντάσεις με την Τουρκία, εκτιμώντας ότι μπορεί να επηρεάσει τις οικονομικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Είπε επίσης ότι η Ελληνική αγορά έχει ένα πλεονέκτημα, το ότι διαθέτει πολλά κτίρια αδιάφορα, άχρωμα, ένα χαρτί που μπορεί να αξιοποιηθεί και να εμπλουτίσει το real estate.
Ο Γιώργος Μαντζαβινάτος, Διευθύνων Σύμβουλος της QRes εκτίμησε ότι έχουμε 12 μήνες ομίχλης μπροστά μας και κανένας δεν μπορεί να κάνει πρόβλεψη, αν και πότε θα σταματήσει ο πόλεμος. Υπογράμμισε ότι ευτυχώς στην Ελλάδα υπάρχει χρονική διαφορά απορρόφησης διεθνών κρίσεων διεθνών και προσέθεσε ότι τους επόμενους μήνες θα δούμε αγορές και συγχωνεύσεις μεταξύ εταιρειών real estate.
Ο Ιωάννης Ορφανός, Εταίρος της Arbitrage RE τόνισε ότι λείπουν από την Ελλάδα ακίνητα στον εναλλακτικό τομέα, όπως τα data centers, τα logistics και τα μεγάλα resorts και στάθηκε στην ανάγκη τα projekts να είναι μεσοπρόθεσμα και όχι με το βλέμμα στραμμένο μόνο στον επόμενο χρόνο
Ο Γιάννης Παρασκευόπουλος, Γενικός Διευθυντής της Danos – BNP Paribas Real Estate υποστήριξε ότι η Ελλάδα είναι σε διαφορετική φάση από την υπόλοιπη Ευρώπη, όπου περιμένουν ύφεση άμεσα, σημειώνοντας ότι το πρώτο εξάμηνο του έτους πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις ύψους 650.000.000 ευρώ στο πρώτο εξάμηνο. Προσέθεσε ότι πρέπει να παρακολουθούμε πώς θα εξελιχθεί η αγορά και πόσο θα κρατήσει η εισερχόμενη κρίση.
Ο Τάσος Καζίνος, Διευθύνων Σύμβουλος της Trastor ΑΕΕΑΠ είπε ότι τα επιτόκια ανεβαίνουν πάρα πολύ γρήγορα, κάτι που δυστυχώς δεν είναι βραχυπρόθεσμο. Εκτίμησε ότι σε αυτό το νέο τοπίο οι επενδυτές θα έχουν κι άλλες επιλογές, θα επηρεαστεί η ζήτηση στην αγορά ακινήτων, θα υπάρξει στροφή του επενδυτικού ενδιαφέροντος σε ακίνητα σίγουρης επένδυσης και θα γίνουν πιο στοχευμένες τοποθετήσεις σε συγκεκριμένα ακίνητα όπως τα πράσινα κτίρια.
Ο Κώστας Μαρκάζος, Διευθύνων Σύμβουλος της Premia R.E.I.C χαρακτήρισε ως βέβαιη την ύφεση στην Ευρώπη, κάτι που θα επηρεάσει και την αγορά των ακινήτων. Σε αντίθεση με άλλους ομιλητές εκτίμησε ότι η χώρα μας δεν θα τη γλυτώσει λόγω της διαφορετικότητας της αγοράς, προσθέτοντας ότι δεν πρέπει να είμαστε ούτε αισιόδοξοι ούτε απαισιόδοξοι, καθώς κάθε κρίση δημιουργεί ευκαιρίες.
Η Δίκα Αγαπητίδου, Γενική Διευθύντρια της JLL - Αθηναϊκή Οικονομική είπε ότι ο πληθωρισμός δεν είναι πιο σημαντικός παράγοντας, αλλά υπάρχει διάκριση των επιπτώσεων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Χαρακτήρισε τα γραφεία και τα βιομηχανικά κτίρια ως τις πιο σίγουρες επενδύσεις και συμπλήρωσε ότι το retail είναι ο πρώτος κλάδος που επηρεάζεται από την ύφεση ή από την υποψία ύφεσης.
Ο Παναγιώτης Καπετανάκος, Διευθύνων Σύμβουλος της Noval Property ανέφερε ότι το τελευταίο δίμηνο παρατηρείται μια αποκλιμάκωση στο κόστος κατασκευής, που είχε εκτοξευτεί το προηγούμενο διάστημα. Σημείωσε ότι τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφεται άνοδος των μισθωμάτων σε βιώσιμα και βιοκλιματικά κτίρια, λόγω της ισχυρής ζήτησης και της μικρή προσφοράς. Προσέθεσε ότι ένας επενδυτής πρέπει να προσεκτικός και να ετοιμάζεται για περιορισμό του κινδύνου.
Η Λίλα Πατεράκη, Chief Real Estate Services Officer της doValue Greece μίλησε για τη μεγάλη προοπτική της αγοράς ακινήτων με κόκκινα δάνεια, λέγοντας ότι περίπου 25.000 ακίνητα θα διατεθούν την επόμενη πενταετία στην αγορά μέσω πλειστηριασμών. Είπε ακόμα ότι τα ακίνητα αυτά θα έχουν με τιμή πολύ χαμηλότερη από αυτή που θα χρειαστεί για να χτίσει κάποιος από την αρχή και στάθηκε στον διαφορετικό τρόπο που γίνονται πλέον οι πλειστηριασμοί.
Ο Πάνος Χαραλαμπόπουλος, Διευθύνων Σύμβουλος της Solum|PY Gloval, Advisory Board RICS Greece υπογράμμισε ότι τα ακίνητα που έχουν γερές βάσεις θα ξεπεράσουν και τον πληθωρισμό, εκτιμώντας ότι οι τιμές στα καλά ακίνητα δεν θα επηρεαστούν, τα λιγότερο ποιοτικά ακίνητα όμως σίγουρα θα έχουν πρόβλημα. Χαρακτήρισε απίθανο το σενάριο να επιστρέψουμε σύντομα σε πληθωρισμό 2% και τόνισε ότι πολλά θα εξαρτηθούν από το πόσο καιρό θα κρατήσει ακόμα η πληθωριστική τάση, πότε θα επιστρέψουμε σε κανονικότητα και ποια θα είναι αυτή η κανονικότητα.
Ο Άρις Καρυτινός, Διευθύνων Σύμβουλος της PRODEA Investments επισήμανε ότι η σημερινή κρίση είναι εξαιρετική ευκαιρία να αναδειχθεί η ανάγκη για βιωσιμότητα στα κτίρια. Όπως είπε χαρακτηριστικά, το E (από το ESG) ήρθε για να μείνει, προσθέτοντας ότι τα πράσινα κτίρια είναι το νέο παράθυρο στην αγορά. Έκανε λόγο για έλλειψη προσφοράς από τέτοια κτίρια, σε αντίθεση με τα παλιά ακίνητα, που είναι πάρα πολλά, γεννώντας ερωτηματικά για το πώς ο μεγάλος αυτός ο όγκος θα απορροφηθεί στην αγορά.
Ο Νίκος Κορίτσας, Managing Partner της Koutalidis Law Firm σημείωσε πως η χρηματοδότηση έχει πλέον ως προϋπόθεση τον πράσινο χαρακτήρα, εξηγώντας ότι υπάρχει το ρυθμιστικό πλαίσιο που ταξινομεί τις περιβαλλοντικά επιλέξιμες δραστηριότητες, ώστε να χρηματοδοτηθούν.
Ο Γεώργιος Κορμάς, Economist και Real Estate Professional υποστήριξε ότι όποιος δεν περπατήσει τον δρόμο του ESG δεν έχει μέλλον, λέγοντας ότι χωρίς τα χαρακτηριστικά ESG δεν υπάρχει πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Εξέφρασε την άποψη ότι δεν υπάρχει πακτωλός ακινήτων από πλειστηριασμούς σε μία τόσο ρηχή αγορά όπως και η ελληνική και ανέδειξε την ανάγκη αντιμετώπισης του λεγόμενους green washing.
Τέλος, η Λίλα Τσιτσογιαννοπούλου, Director of Real Estate Advisory/Deals της PwC Greece σημείωσε ότι η ενεργειακή κρίση αποτελεί και μια ευκαιρία για το ESG, προσθέτοντας ότι το προφίλ της βιωσιμότητας μιας εταιρείας ακινήτων βασίζεται στις πρακτικές ESG.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών